Ustawowy i umowny ustrój majątkowy
Ustawowym ustrojem majątkowym w polskim systemie prawnym jest wspólność majątkowa, a najczęściej spotykanym umownym ustrojem majątkowym jest rozdzielność majątkowa, w której każdy z małżonków ma swój własny majątek i może nim rozporządzać bez zgody drugiego.Występujący we wspólności majątek wspólny małżonków obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności przez każdego z małżonków. Do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenia za pracę czy dochody z działalności gospodarczej lub nabyte wspólnie składniki majątkowe.
Obok majątku wspólnego istnieją majątki osobiste każdego z małżonków, do których należą przykładowo składniki majątkowe nabyte przed zawarciem związku małżeńskiego czy przedmioty nabyte w drodze dziedziczenia lub darowizny. Darczyńca może swoją darowiznę przekazać zarówno obojgu małżonkom jak i tylko jednemu z nich. Co istotne, przedmiot takiej darowizny może przechodzić między majątkami osobistymi małżonków jak i majątkiem wspólnym.
Przykład:
Rodzice Anny Kowalskiej przed zawarciem związku małżeńskiego podarowali jej mieszkanie. Po ślubie mieszkanie to wchodzić będzie w skład jej majątku osobistego. Po pewnym czasie Anna Kowalska postanowiła jednak, aby jej mąż również był właścicielem tego mieszkania i w tym celu dokonała darowizny ze swojego majątku osobistego do majątku wspólnego jej i jej męża, który wyraził na to zgodę.
Opisany wyżej przykład potocznie nazywany jest ,,rozszerzeniem wspólności małżeńskiej”.Na gruncie przepisów prawa cywilnego jest w rzeczywistości zwykłą umową darowizny.Ma to znaczenie np. w kontekście możliwości jej odwołania z uwagi na rażącą niewdzięczność obdarowanego (w tym wypadku jednego z obdarowanych, tj. męża właścicielki).
Rozszerzenie wspólności majątkowej i jego rodzaje
Z rozszerzeniem wspólności małżeńskiej jako umową majątkową małżeńską mamy do czynienia w nieco innej sytuacji. Zgodnie z art. 47 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mogą rozszerzyć ustawową wspólność na przedmioty, które co do zasady należą do ich majątków osobistych, jak np. składniki majątkowe nabyte przed zawarciem małżeństwa czy przychody z praw autorskich. Istnieje jednocześnie zakaz rozszerzenia wspólności na m.in. przedmioty majątkowe, które dopiero w przyszłości mogą przypaść małżonkom z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny.
Przykład:
Małżonkowie mogą rozszerzyć wspólność na wszystkie składniki nabyte przez każdego z nich przed zawarciem małżeństwa, lub na takie składniki nabyte tylko przez jednego z nich. Istnieje możliwość rozszerzenia wspólności na składniki nabyte w drodze darowizny lub dziedziczenia przed zawarciem takiej umowy małżeńskiej, a brak jest możliwości takiego rozszerzenia na przyszłe darowizny i spadki.
Rozwiązanie, w którym rozszerzenie wspólności w drodze umowy majątkowej małżeńskiej polega na rozszerzeniu o jedną, konkretną nieruchomość uznawane jest za kontrowersyjne. Przyjmuje się, że rozszerzenie powinno dotyczyć składników określonych rodzajowo, np. na wszystkie składniki nabyte przed ślubem. Jak opisano wyżej podobny efekt, może wiązać się z wykorzystaniem instytucji darowizny.
Małżonkowie mają jednak stosunkowo dużą swobodę w kształtowaniu ustroju majątkowego obowiązującego w ich małżeństwie. Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego raz zawartą umowę mogą wielokrotnie zmieniać poprzez rozszerzenie lub ograniczenie wspólności, mogą również rozwiązywać takie umowy i wracać do ustroju ustawowego, a składniki ich majątku mogą przechodzić między majątkami osobistymi i wspólnym.
